Levensheiliging en de rol van het zondaarsgebed

In de achttiende en negentiende eeuw maakten opwekkingspredikers zoals Charles Finney tijdens hun campagnes grootschalig gebruik van het zondaarsgebed – the sinner’s prayer – een concrete manier om bewust een keuze voor Jezus te maken. Heeft dit gebed ook nog betekenis voor de eenentwintigste eeuw in Nederland?

Christenen worden door buitenstaanders nog wel eens gezien als mensen die vooral nadruk leggen op regels, normen en geboden – bijvoorbeeld over gedrag, relaties of eerlijkheid – maar lijken die regels vervolgens zelf niet altijd van harte na te leven. Dat kan dan overkomen als hypocrisie of schijnheiligheid.

Het idee van hypocrisie en schijnheiligheid komt ook in de Bijbel voor. Jezus was regelmatig in conflict met de religieuze leiders van zijn tijd en noemde hen hypocriet. Het woord ὑποκριτής (hypokritēs) komt uit het Grieks en betekent oorspronkelijk ‘acteur’ of ‘toneelspeler’. Een hypocriet is dus iemand die zich anders voordoet dan hij werkelijk is. Maar hoe kan een christen ‘echt’ worden, en welke rol kan het zondaarsgebed hierin spelen?

Wedergeboorte

De eerste stap om als christen ‘echt’ te worden, begint bij een geestelijke geboorte. Christen-zijn betekent niet dat we een pakket regels omarmen dat we tegen onze zin moeten naleven. Vroeg of laat zal dit mislukken; het is bijna onmogelijk om een dergelijke levensstijl op de lange termijn vol te houden.
Hoe vindt deze nieuwe geboorte plaats? In zijn brief aan de Romeinen maakt Paulus duidelijk dat mensen niet door het naleven van regels Gods goedkeuring kunnen verdienen. Zowel joden als niet-joden staan schuldig in de ogen van God als Rechter: en zo wordt ieder mens het zwijgen opgelegd en staat de hele wereld schuldig voor God (Romeinen 3:19-20 NBV21).
Het besef dat we schuldig staan voor God kan als bedreigend worden ervaren, maar het kan ook bevrijdend zijn. Door dit inzicht realiseren we ons dat we vergeving nodig hebben. Jezus kan pas als genezend medicijn ervaren worden wanneer we eerlijk onder ogen zien: ik sta schuldig voor God.

Zondaarsgebed

Tijdens de grote opwekkingsbewegingen van de achttiende en negentiende eeuw lag de nadruk sterk op persoonlijk geloof en bekering. Veel mensen gingen wel naar de kerk, maar dit leidde niet automatisch tot een levend geloof. Volgens deze predikers waren deze mensen hypocriet en schijnheilig als ze zich niet echt zouden bekeren. Het zondaarsgebed, the sinner’s prayer, werd in die tijd vaak gebruikt om een bewuste keuze voor Jezus te maken. Het hielp mensen te beseffen dat ze schuldig stonden tegenover God (Romeinen 3:19-20) en dat ze vergeving en verzoening nodig hadden (Romeinen 5) om in de kracht van de Heilige Geest te kunnen leven (Romeinen 8).

Overgave

Zelf kwam ik als negentienjarige op een punt waarop ik een keuze moest maken; ik kon niet langer neutraal blijven. Op een avond, vlak voor het slapen, zette ik alles nog eens op een rij: de voors en tegens van het christelijke geloof. Als de evolutietheorie waar was, dan zou er geen absolute Rechter bestaan die goed en kwaad kan beoordelen. Het leven zou slechts een tijdelijke oefening in ‘survival of the fittest’ zijn. Dat vooruitzicht voelde leeg en duister en wekte een diep verlangen op om mij over te geven aan God – de God die niet alleen Rechter, maar ook waarheid, liefde en schoonheid is.

Ik pakte het Nieuwe Testament dat ik van mensen in een kerk had gekregen, met de titel Levensecht. Achterin stonden enkele vragen en het zondaarsgebed, dat perfect aansloot bij mijn innerlijke verlangen naar overgave aan de levende God. Op die avond bad ik:
“Here God. Ik dank U dat uw Woord mij heeft laten zien dat er voor mij ook verlossing mogelijk is. Ik belijd U alle zonde in mijn leven en vraag U deze, door het bloed van uw Zoon, de Here Jezus Christus, te willen vergeven. Ik wil graag uw Zoon, Jezus Christus, aannemen als mijn persoonlijke Verlosser. Ik dank Hem dat Hij zijn leven heeft gegeven om mij te redden. Vanaf nu wil ik U graag volgen en mij toewijden aan Jezus Christus als de Heer van mijn leven. Amen.”

Vergeving

In het gebed erkende ik dat ik een zondaar ben – en daar kon ik volledig mee instemmen. Het was verhelderend te ontdekken hoe duidelijk de Bijbel spreekt over de natuurlijke staat van de mens. Kijk naar de wereldgeschiedenis, het journaal, of je eigen hart: het kwaad is overal zichtbaar. Ik besefte dat ik vergeving nodig had, een nieuwe start om samen met God verder te kunnen leven.

Na het gebed ervoer ik psychologische rust: ik had een keuze gemaakt, en dat gaf innerlijke rust. Maar belangrijker was de geestelijke vrede: ik kwam thuis bij God de Vader. Vóór het gebed kon ik de Bijbel moeilijk als betrouwbaar accepteren, ná het gebed omarmde ik de Bijbel als het Woord van God. De Geest die in mij was komen wonen (Galaten 5:22) correspondeerde blijkbaar met de Geest die de Bijbel inspireerde (2 Timotheüs 3:16).

Perfectie?

Door wedergeboorte worden we ‘echt’ naar God en onszelf. We hoeven geen toneelstuk op te voeren om aan anderen te laten zien hoe geweldig wij zijn. Voor een christen is het belangrijk om onderscheid te maken tussen positie en ervaring. In mijn zoektocht naar God vond ik het bevrijdend om in de Bijbel te lezen dat ik van nature een zondaar ben (Romeinen 3:19-20). Dat kwam precies overeen met wat ik vanbinnen voelde: schuld tegenover God als mijn Rechter.
Toch leerde ik door mijn geestelijke wedergeboorte dat er wezenlijk iets is veranderd. Volgens de Bijbel ben ik ‘in Christus’ een nieuwe schepping geworden (2 Korintiërs 5:17). Of: In Christus zijn wij rechtvaardig en heilig, en in Hem zijn wij verlost, opdat het zal zijn zoals geschreven staat: Wie roemt, laat hij roemen in de Heer (1 Korintiërs 1:30-31).

Mijn positie in Christus staat vast als een huis en dat geeft diepe rust en zekerheid. In de praktijk merk ik echter dat ik nog steeds kan zondigen, en dat ervaar ik niet als prettig. De Bijbel noemt dit de ongerechtigheid waarvan we – door te belijden – ons kunnen reinigen: Belijden wij onze zonden, dan is Hij trouw en rechtvaardig om ons onze zonden te vergeven en ons te reinigen van alle ongerechtigheid (1 Johannes 1:9). In Christus zijn wij voor God perfect geworden (positie), maar in ons dagelijks leven bereiken we die perfectie nog niet (ervaring). Dit spanningsveld in onze ervaring zal pas verdwijnen wanneer Jezus terugkomt en wij aan Hem gelijk zullen zijn (1 Johannes 3:1-3).

Ook voor nu?

Zou het zondaarsgebed ook vandaag nog kunnen werken voor een nieuwe generatie in Nederland? Naar mijn idee ligt de kracht van het gebed in de bewustwording dat wij zonder Christus van nature schuldig staan ten opzichte van God (Romeinen 3:19-20). Door deze heldere diagnose ontdekken we de noodzaak van Jezus en de Heilige Geest, en kan het een beginpunt zijn voor een nieuw leven.

Daarbij kan het gebed “Kom, Heilige Geest” aanvullend zijn. Zelfs na een nieuwe geboorte kan het enige tijd duren voor er meer inzicht komt in de persoon en het werk van de Heilige Geest, die ons steeds meer vormt naar het beeld van Jezus (2 Korintiërs 3:18).

Levensheiliging is niet somber of zwaar. Levensheiliging is schoonheid. Het neemt niets af van je, maar helpt je juist een leven te leiden van vreugde, vrede en vrijheid. Want zeg nu eerlijk: welke vreugde, vrede en vrijheid levert verslaving aan de zonde op? En om de vraag te beantwoorden: ja, het zondaarsgebed kan nog steeds een middel zijn om hierin een eerste stap te zetten.

Richard Santinge is voorganger van Evangeliegemeente Ermelo en bestuurslid van Opwekking.